ՍՎՅԱՏԱԳՈՐԸ

Իբրև թարգմանիչ և քննադատ Թումանյանը մեծ հետաքրքրություն է դրսևորել տարբեր ժողովուրդների էպիկական ստեղծագործության նկատմամբ: Այդ հետաքրքրության արդյունքը եղան ռուսական բանահյուսության ամենաինքնատիպ ժանրերից մեկի` բիլինաների թարգմանությունները:

Ռուս ժողովրդի շատ հարուստ բիլինային ստեղծագործությունից Թումանյանը թարգմանել և տպագրել է ընդամենը երկու նմուշ` «Մուրոմցի Իլիան կռվում է Վլադիմիր իշխանի հետ» (1908) և «Սվյատագորը» (1913)։

Բիլինային հերոսներից Թումանյանը հատկապես մեծ հետաքրքրություն է հանդես բերել դեպի Մուրոմցի Իլիան` գտնելով, որ այդ կերպարն «ինքը ռուս ժողովուրդն է», իսկ «Սվյատագորը» ներկայացնում է ռուս ժողովրդի առասպելական պատկերացումները, նախապատմական շրջանի հերոսներից մեկին։ Բիլինայի պատմա-առասպելական լայն բովանդակությունը և հողի ամենազոր ուժի գաղափարը, որը շատ համահնչուն էր Թումանյանի դեմոկրատական աշխարհայացքին, դրդեցին նրան թարգմանելու այս երկը: 

Բիլինաների թարգմանությունը Թումանյանը կատարել է հետևյալ գրքից. Книга былин. Свод избранных образцов русской народной эпической поэзии. Составил В. П. Авенариус. Изд. 7-ое, М., 1907, M., 1907.: Վ. Ավենարիուսը ժողովածուում տվել է իր ընտրած բիլինաների համահավաք բնագիրը` տարբեր պատումներից ընտրելով առավել տպավորիչ դրվագներն ու տողերը, շարադրանքը ենթարկելով որոշակի գրական մշակման: Այդ հանգամանքն է դրդել Թումանյանին` իր թարգմանությունները կատարելու այդ աղբյուրից և ոչ թե ասացողների շուրթերից անմիջաբար գրի առնված պատումներից:

Էն սեպ սարերում, էն սուրբ սարերում
Նըստած էր հըսկան ― Սվյատագորը մեծ,
Չէր գալի ռուսաց հողը սըրբազան,
Չէր կարում տանի գետինը նըրան։
 Ուզեց մի անգամ սիրտը հըսկայի
Ժուռ գա մի ազատ լայնարձակ դաշտում.
Թամբեց նըժույգը իր հըսկայական,
Ժեռուտ կողմերով ելավ ճանապարհ։
Ճըխաց լանջի տակ սիրտը այրական,
 Խաղս առավ ուժը երակների մեջ,
Ու դուրս է հորդում ասես խաղալով։

Ընթերցել ամբողջությամբ →